Waarvoor hebben we cultuur nodig?

Publicatiedatum artikel: 8 mei 2025

De waarde van cultuur in literatuur

Om inzicht te krijgen in de waarde die aan cultuur wordt toegekend, hebben we verschillende bronnen geraadpleegd. Door de tijd heen wordt cultuur op verschillende manieren gewaardeerd. Uit de literatuur komen drie verschillende perspectieven naar voren: de intrinsieke waarde, de economische waarde en de maatschappelijke waarde van cultuur.

Intrinsieke waarde

Lang was het prominente standpunt in Nederland dat cultuur waardevol op zichzelf is. Sinds de jaren zestig lag de nadruk op artistieke vrijheid van kunstenaars en er was nauwelijks verantwoording vereist voor overheidssteun aan cultuur. In de cultuurnota 2005-2008 wordt dit standpunt als volgt verwoord: ‘Kunst is niet dienstbaar aan welk politiek doel of welke macht dan ook. Zij is alleen dienstbaar aan zichzelf, of hoogstens aan een opdrachtgever en uiteindelijk aan de lezer, toehoorder of kijker. Alleen in vrijheid beoefend kan kunst een maatschappelijke betekenis vervullen die het genot en nut van een enkele individuele gebruiker verre overstijgt. Kunst doet meer dan behagen of vermaken; kunst kan ontregelen, choqueren, datgene zichtbaar maken waarvoor we onze ogen liever zouden willen sluiten.’

Economische waarde

Naast de intrinsieke waarde wordt in het maatschappelijk debat ook elders naar de waarde van cultuur gezocht. Wanneer beleidsmakers hun beleidskeuzes moeten kunnen onderbouwen of wanneer de cultuursector zich tegen bezuinigingen moet verdedigen. Zo wordt vaak de economische waarde van de cultuursector aangehaald. De werkgelegenheid in de culturele en creatieve sector zou ook werkgelegenheid in andere sectoren aanjagen. Een grotere creatieve en culturele sector zou leiden tot hogere productiviteit en meer innovatie. Culturele voorzieningen zouden positief bijdragen aan de aantrekkelijkheid van de leefomgeving, het vestigingsklimaat en toerisme. In een recent rapport in opdracht van het ministerie van cultuur, onderwijs en wetenschap (OCW) houdt Dialogic deze stellingen onder de loep.Verwijst naar een andere website Ze vinden niet voor al deze veronderstelde effecten overtuigend bewijs, wel voor de positieve bijdrage van culturele voorzieningen aan de aantrekkelijkheid van de leefomgeving en het vestigingsklimaat. Zowel voor bedrijven en werknemers als voor buitenlandse toeristen.

Maatschappelijke waarde

In het naoorlogse cultuurbeleid werd een scherp onderscheid gemaakt tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur: de elitecultuur en de volkscultuur. Een belangrijk doel was om een bredere bevolkingsgroep in aanraking te brengen met de hoge cultuur. Dit moest bijdragen aan gemeenschapsvorming en sterke nationale identiteit (zie het rapport van Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid).Verwijst naar een andere website

Tegenwoordig worden andere maatschappelijke doelen gesteld aan cultuur: sociale cohesie, gezondheid, criminaliteitsbestrijding en onderwijsprestaties. De cultuursector neemt een steeds actievere rol in het maatschappelijk debat. Games, beeldende kunst en muziek richten zich vaak tot maatschappelijke kwesties.

Wat betekent cultuur voor Overijsselaars?

Overijsselaars ervaren cultuur als een belangrijk onderdeel van hun leven. 43% vindt cultuurbezoek een belangrijk onderdeel in hun leven, 26% vindt dit van het zelf beoefenen van cultuur. Maar nog meer hechten Overijsselaars waarde aan het belang van cultuur voor de samenleving als geheel. 78% vindt kunst, cultuur en erfgoed van belang voor de samenleving. Specifiek levert cultuur volgens de Overijsselaars een positieve bijdrage aan de leefbaarheid in de buurt (rapportcijfer 6,9 op de 10-puntenschaal van 0 ‘geen bijdrage’ tot 10 ‘hele grote bijdrage)’, aan ontmoeting en verbinding tussen mensen (7,3) en aan het welzijn van mensen in het algemeen (7,0).

83% van de Overijsselaars maakt gebruik van cultuurvoorzieningen in 2025

Overijsselaars zijn dan ook op veel manieren bezig met cultuur. 83% heeft in het afgelopen jaar één of meerdere cultuurvoorzieningen bezocht. De meest bezochte cultuurvoorzieningen zijn bioscoop, festival of evenement en theater of schouwburg. Daarnaast was 35% in de vrije tijd zelf als maker actief met kunst en cultuur. De meest populaire bezigheden zijn fotograferen en filmen, tekenen of schilderen en muziek maken. Ook doen Overijsselaars mee aan uitingen van volkscultuur. Ze bezoeken bijvoorbeeld dorpsfeesten en braderieën, maken traditionele streekgerechten en maken regionale muziek.

Bronnen

• Inwonersonderzoek Provincie Overijssel